Powieść opowiada historię Pawła Inwanowicza Cziczikowa, który podróżując po Rosji poznaje i wchodzi w interesy z najróżniejszymi ludźmi, bardzo często bezbarwnymi, a czasem wręcz odrażającymi.
Cziczikow nie jest biedny, ale chce się wzbogacić, udając człowieka interesu. Jest na tyle sprytny, że kiedy przybywa do miasta N. w celu zakupu martwych dusz rewizyjnych, czyli chłopów pańszczyźnianych, którzy umarli od czasu ostatniego spisu rewizyjnego, a za których właściciele ziemscy zmuszeni są ciągle płacić podatki, wzbudza ogólną sympatię, zainteresowanie mieszkańców oraz zaufanie bankierów. Kiedy jednak w mieście wychodzą na jaw plotki na temat planów Cziczikowa porwania córki gubernatora, wtedy wszyscy poznają jego prawdziwe oblicze i cel zakupu tytułowych martwych dusz.